30/09/2025
𝐁𝐢́ 𝐚̂̉𝐧 𝐭𝐡𝐚́𝐩 𝐂𝐡𝐚̆𝐦 𝐭𝐫𝐞̂𝐧 đ𝐢̉𝐧𝐡 𝐧𝐮́𝐢 𝟖𝟎𝟎 𝐦
Tháp Hòn Chuông trên đỉnh đá thuộc dãy núi Bà, mang dấu tích vừa là công trình tôn giáo lẫn chức năng quân sự.
Tháp Hòn Chuông (xã Cát Tài, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định cũ) được đặt tên theo một khối đá lớn trên đỉnh núi thuộc dãy Bà, cao 800 m, đóng vai trò bình phong che chắn vùng đồng bằng rộng lớn. Người dân quen gọi nơi này là Hòn Vọng Phu.
Năm 1993, trong đợt khảo sát, cán bộ Bảo tàng tỉnh Bình Định phát hiện trên khối đá này một kiến trúc lạ. Dưới chân đá có nhiều mảnh gạch Chăm cùng bốn mảnh ngói hình lòng máng, lưng gắn gốm trang trí hình sừng bò. Từ đó, tháp được bổ sung vào danh mục tháp Champa của Bình Định, nâng tổng số lên 8 cụm với 14 tháp.
Đến năm 2020, đoàn khảo sát của Bảo tàng Bình Định tiếp cận di tích lần thứ hai. Họ mất gần 2,5 giờ leo ba ngọn núi để đến chân khối đá, nơi phát hiện thêm nhiều mảnh gạch vỡ.
Hòn Chuông gồm ba tảng đá lớn, trong đó khối đá cao nhất là nơi dựng tháp. Tháp có bình đồ vuông, chân xây thẳng khoảng 2 m, thân thu nhỏ dần lên đỉnh, không trang trí hoa văn. Vòm cửa xây giật cấp nhưng không nhô ra ngoài. Xung quanh nền đá rải rác gạch rơi vãi, cây cỏ mọc um tùm.
Từ dấu vết còn lại, tháp được ước đoán cao khoảng 7 m, cạnh dài 8,5 m, tường dày 1,5-2 m. Các viên gạch xây so le, móc nối với nhau. Mặt phía đông còn nguyên vẹn nhất với 86 lớp gạch khít mạch, tạo thành bề mặt phẳng.
Tiến sĩ Nguyễn Hữu Mạnh, Phó khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng ngoài chức năng tâm linh, tháp Hòn Chuông còn có thể dùng để định hướng tàu thuyền.
Ngoài ra, tại chân tháp còn phát hiện nhiều dấu tích vôi vữa, nên khả năng khu vực này từng là nơi sản xuất gạch phục vụ công trình.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, để hiểu rõ hơn giá trị và công năng của tháp Hòn Chuông, cần thêm khảo sát, khai quật và nghiên cứu sâu về khu vực. Công trình hiện vẫn là một trong những bí ẩn của hệ thống tháp Champa còn lại.
