06/01/2017
Để nhận biết các loại cây thuốc có chứa độc tố và cây thuốc sử dụng được ở trong rừng, các thầy lang người Dao thanh phán ở xã Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh dựa vào một số đặc điểm sau:
-Những cây có hoa mà ong đến hút mật thì loại cây đó không có độc hoặc lượng độc tố rất ít, có thể sử dụng được. Ngược lại, những cây có quả thơm, chín vàng, mùi hoa thơm ngát mà không có con côn trùng nào ăn thì loài cây đó không sử dụng làm thuốc được.
-Những cây có hoa vàng, quả tím được xem là những cây có độc tố nên các thầy lang hạn chế thu hái vì theo họ những loại cây có đặc điểm này khi sơ chế thành thuốc, người bệnh uống vào máu không lưu thông được, gây nguy hiểm cho tính mạng con người.
-Hái lá đưa lên miệng nhấm nếu có vị đắng mát thì cây thuốc đó có thể sử dụng được, nếu đắng có vị hăng, mùi hắc hoặc vị ngọt, lợ thì các cây thuốc này có chứa độc tố, uống vào sẽ gây hại cho dạ dày.
Một số cây như mật gấu, hồi mặc dù là dược liệu nhưng cũng chứa độc tố. Vì thế trong trường hợp bắt buộc phải dùng thì người ta kết hợp với những bài thuốc gồm năm vị thuốc trở lên để giảm hàm lượng độc tố đó.
Các thầy lang thường chọn thời điểm từ tháng hai đến tháng năm âm lịch để thu hái dược liệu. Họ cho rằng thời điểm này cây thuốc trên rừng đang xanh tốt và tích trữ nhiều dược chất quý. Họ có thể thu hái với số lượng lớn để dự trữ trong nhà và bán ngoài chợ.
(Nguyễn Ngọc Thanh chủ biên, Tri thức dân gian của dân tộc Dao trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2016, trang 204-206.)