29/07/2026
[HELEN DA ĐEN VÀ HOÀNG HẬU TĂNG THANH HÀ]
2 bộ phim ở 2 nền điện ảnh tưởng chừng có sự chênh lệch quá lớn và không có điểm chung. Nhưng khi thử đặt lên bàn cân, trường hợp này tiết lộ cho chúng ta một bài toán cốt lõi trong nền Công nghiệp văn hóa đương đại. Cả 2 bộ phim đều nhận về những làn sóng tranh cãi dữ dội, xoáy sâu vào một vấn đề chung: "Tạo hình của các nhân vật có đúng với thực tế hay không?"
The Odyssey của Hollywood chọn cast diễn viên da màu, chuyển giới vào một câu chuyện sử thi ở Hy Lạp cổ đại, đi ngược lại với “truyền thống” cast diễn viên da trắng, bị phản đối vì đã “nuông chiều” làn sóng văn hóa chính trị woke.
Còn Hoàng Hậu Cuối Cùng ở Việt Nam sử dụng tên thật của các nhân vật lịch sử nhưng lại chú thích là 1 tác phẩm hư cấu để giải thích cho các “sai lệch” về lễ nghi, phục trang và tình tiết cuộc đời nhân vật, khiến Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam phải lên tiếng. Tạo hình và thần thái của dàn diễn viên chính cũng bị “chê” là khác xa nguyên mẫu.
Điểm chung của 2 sự kiện này chính là cuộc đối đầu không hồi kết giữa QUYỀN SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT của nhà làm phim và KỲ VỌNG VỀ TÍNH NGUYÊN BẢN của công chúng. Và lối ra cho bài toán này, nằm ở một khung phân tích Marketing mà mọi người dễ dàng bỏ qua: khung PESTEL.
Trong trường hợp của Odyssey, các tranh cãi đến từ chữ P (Political), Yếu tố Chính trị. Nước Mỹ đang bị chia rẽ sâu sắc giữa 2 phe Cấp tiến và Bảo thủ, với làn sóng văn hóa woke. Hollywood hiểu rõ điều này, và nàng “Helen da đen” đã trở thành một mồi lửa thổi bùng lên sự viral mà không tốn 1 đồng seeding, quảng cáo. Tuy nhiên, rủi ro là quá lớn, và bộ phim đã có thể trở thành một sự thất bại ê chề, nếu không được cứu cánh bằng chính tài năng cá nhân xuất chúng của Christopher Nolan. Một kịch bản hay và cách kể chuyện hay, đã làm công chúng phải tiu nghỉu nhận ra những tranh cãi Chính trị chỉ làm nền cho một tác phẩm sáng tạo cá nhân xuất sắc.
Còn Hoàng Hậu Cuối Cùng lại vướng vào chữ S và L.
Chữ S (Socio-cultural - Yếu tố Văn hóa Xã hội): công chúng Việt Nam vốn rất khắt khe với những tác phẩm lịch sử, với tâm lý xem lịch sử là tài sản chung của dân tộc và tác phẩm được làm ra là để gìn giữ lịch sử đó. Mà cá nhân thì không có quyền chạm vào tài sản chung. Những chi tiết rất nhỏ về phục trang, lời thoại, lễ nghi chưa khớp với lịch sử dễ dàng bị lên án là “bóp méo”, “sai lệch”.
Chữ L (Legal - Yếu tố Pháp lý): Những rắc rối Pháp lý không ai mong muốn đến từ những ranh giới mong manh trong Luật Điện ảnh. Nhà nước cho phép sáng tạo và hư cấu trong phim truyện, nhưng lại nghiêm cấm những hành vi “xuyên tạc lịch sử dân tộc”, “xúc phạm danh nhân, anh hùng dân tộc”, “tiết lộ bí mật đời tư cá nhân”. Còn thế nào là “xuyên tạc”, hư cấu bao nhiêu phần trăm là “bóp méo”, thông tin nào là “bí mật” thì hoàn toàn phụ thuộc và sự thẩm định của Hội đồng Thẩm định và Phân loại phim Quốc gia.
Luật Dân sự còn quy định bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và bí mật đời tư của cá nhân kể cả sau khi họ đã qua đời. Cho nên, hậu duệ tộc Nguyễn Phúc có đầy đủ quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu bác bỏ các thông tin sai sự thật, buộc nhà sản xuất bồi thường và thậm chí là dừng phát hành phim. Đó là chưa tính đến Luật Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các thư từ cá nhân, các tài liệu, tác giả mà đoàn làm phim đã sử dụng trong quá trình thực hiện.
Bài học rút ra từ 2 sự kiện này, là những sản phẩm Công nghiệp văn hóa, về bản chất, là những sản phẩm, nhưng rất mong manh và nhạy cảm. Và ngành Marketing với những bộ công cụ lâu năm của nó có thể giảm thiểu những rủi ro cho sản phẩm trước khi tung vào một thị trường. Đã đến lúc chúng ta nhìn thấy tầm quan trọng của việc ứng dụng Marketing chuyên nghiệp trong Công nghiệp văn hóa.
___
Liên hệ với City’s Codes:
Inbox trực tiếp qua Fanpage hoặc Hotline: 0783693117
📸 Instagram:
🔔 Youtube: City's Codes - Mật mã Sài Gòn
🎵 TikTok: City's Codes - Mật mã Sài Gòn
✉ [email protected]