11/11/2025
1. Đây là sự thật rất đơn giản: Nếu ai đó có thể thỏa mãn (satisfy) bạn, họ cũng có thể làm bạn bất mãn (frustrate).
Nghĩa là, khi bạn trao cho đó quyền làm bạn sướng, làm bạn hy vọng, làm bạn hạnh phúc, thì cũng đồng thời bạn trao cho họ tấm vé khiến bạn bất hạnh, bực bội, hoài mong.
Trừ khi bạn chọn không trao cho ai cơ hội được làm bạn vui (như giải pháp của đạo Phật là ngừng ham muốn & quyến luyến), chắc chắc mỗi khi được sung sướng, hãy nghĩ rằng bạn sẽ có "cơ hội" được trải nghiệm nỗi buồn bất cứ khi nào.
2. Vậy nên, đôi khi, bạn buồn vì bị ai đó (người mình thích, người mình yêu, người mình tin tưởng) làm bạn thất vọng, câu trả lời khá hiển nhiên là: bạn mở cửa cho họ vào nhà mà. Bạn vừa là nạn nhân, vừa là thủ phạm trong vụ án 'tui buồn'.
Bởi vì bạn không thể muốn đồng xu chỉ có một mặt, khi bạn chọn gửi gắm quyền sung sướng vào một người thì bạn cũng gửi luôn quyền được bất hạnh.
Và giống như phần lớn những em bé, nếu biết do chính nó tự làm mình ngã (bố mẹ đánh chừa quả bóng vì làm em ngã này), thì nó sẽ không khóc; bạn cũng có thể ngừng "than vãn" về mặt lý trí rằng: anh ta/cô ta là người khiến mình buồn.
3. Câu hỏi khôn lỏi là: "Liệu tớ có thể biết phân tích được chi phí-lợi ích trước khi đầu tư vào 1 mối quan hệ để đỡ bị buồn không?".
Câu trả lời gần như là không, vì bạn không thể dự đoán được trải nghiệm, đặc biệt là transformative experience, và chỉ có cách là liều thử nó.
Bạn không biết thế nào là một con mèo, trừ khi bạn sinh ra là loài mèo: mọi thí nghiệm tưởng tượng đều chỉ là hời hợt.
4. Và chính cú nhảy niềm tin (leap of faith) là một lựa chọn hiện sinh, khi bạn sẵn sàng "Đen thôi đỏ quên đi". Maybe, mấy bạn đánh đề là những người sống dũng cảm sống hiện sinh nhất, khi họ sẵn sàng chấp nhận nhầm "đề", mà chỉ càm ràm đôi chút.
Vì bạn chẳng biết sẽ sướng hơn, hay khổ hơn, thì sống liều là một triết lý có lẽ "khẳng định cuộc đời" (life-affirming) hơn là chỉ ngồi dự đoán.
5. Và đây là đoạn twist trong phân tâm học. "The more we frustrate ourselves in wanting something, the more we value our desire for it”. **
Nghĩa là bạn có thể dự đoán, phân tích, hiểu đam mê của một người, bằng cách phân tích những 'frustration' của họ.
Nghĩa là bạn có thể xem bạn yêu 1 người thật sự đến đâu (hay là chỉ nói mồm là yêu thôi), bằng cách quan sát cảm giác 'frustration' khi bị họ ruồng bỏ. Bạn có thể xem ham muốn của bố mẹ bạn là gì bằng cách ngồi yên nghe & phân tích họ mắng. Bạn có thể xem 1 người yêu bạn đến mức nào bằng cách xem họ ghen & ghét bạn đến đâu.
Thậm chí với những người có bệnh tâm lý, "The most difficult thing for the patient to articulate is the nature of his frustration; indeed, he can only begin to articulate his desire if he can spell out his frustration" ***
6. Vậy nên, bạn có thể hiểu mình hơn, bằng cách lắng nghe sự bực bội trong mình. Bạn còn bất mãn nghĩa là bạn còn có cơ hội được thỏa mãn. Bạn không thể bị làm buồn, nghĩa là có thể bạn không còn cơ hội được vui nữa. "Nếu một người khiến chúng ta bất mãn, chúng ta sẽ luôn tin rằng họ sẽ có thể khiến chúng ta thỏa mãn".
** Missing Out: In Praise of the Unlived Life, Adam Phillips
*** On Balance, Adam Phillips
Cre: Minh Đào
