29/07/2022
Đôi điều về ẩm thực Ý phần 4: chống sốc văn hóa ẩm thực khi đi du lịch
🇮🇹🇮🇹🇮🇹
Đa phần các bạn cũng có cơ hội tiếp xúc một phần ẩm thực một nước trước khi bạn có cơ hội du lịch đến nước đó, và sự thật lại không như bạn mong đợi. Nguyên nhân thì cũng có nhiều, trong đó có một phần không phải vì lỗi của nhà hàng, hay cả một nền ẩm thực của quốc gia đó, mà là do chúng ta có những mong đợi sai lầm, khác hẳn thực tế. Sống và du lịch ở nước ngoài nhiều năm, tôi nhận ra rằng rất nhiều nhà hàng Việt (fake lẫn authentic) sử dụng nước dùng của phở để làm bún bò Huế. Nếu những người bạn Tây ăn quen nước phở, khi sang Việt Nam ăn đúng nước dùng bún bò Huế có khi lại thất vọng vì không giống như kỳ vọng của họ, chứ không phải món bún bò Huế dở. Điều này cũng thường gặp ở Việt Nam, khi một số bạn Sài Gòn ra Huế chê bún bò ở Huế không ngon bằng bún bò Huế ở Sài Gòn, hoặc phở ở Hà Nội không ngon bằng phở Hà Nội ở Sài Gòn. Do đó, để có một hành trình khám phá ẩm thực vui vẻ, các bạn có 2 cách: một là tìm hiểu thật rõ về ẩm thực của vùng đất nơi bạn chuẩn bị đến, và hai là quên hết, gạt bỏ hết tất cả những ấn tượng bạn từng có về ẩm thực của vùng đó, để kỳ vọng của bạn là một trang giấy trắng trơn, và mở lòng đón nhận những điều mới mẻ, khác lạ, và thử thách bản thân với những món ăn chưa từng nghe tới.
🇮🇹 Cả hai điều trên đều không hề dễ làm, đặc biệt là điều thứ 2, bởi không dễ gì xóa bỏ một ấn tượng sẵn có, nhất là khi truyền thông cũng như toàn cầu hóa đã tạo một ấn tượng trong tâm trí bạn: rằng thì nước Ý là đất nước của pizza và mì Ý, và các chuỗi cửa hàng ăn nhanh như Pizza Hut và Domino của Mỹ mọc lên khắp thế giới, tạo thành một trend của giới trẻ. Do đó, thật khó để tưởng tượng ra một cái pizza không hề giống Pizza Hut hoặc Domino, với hàng trăm loại topping khác nhau, trong đó có dứa (trái thơm). Giới trẻ Mỹ thì lại quen với các loại pizza dày như bánh gâteau, to như cái mâm, với nhiều loại thịt, và có hàm lượng béo rất cao. Dễ hiểu nếu họ sốc khi thấy chiếc pizza mỏng, chỉ có 2 3 nguyên liệu đơn giản là cà chua và phô mai mozzarella và một vài lá basil, hoặc cà chua và tỏi.
🇮🇹 Đáng tiếc thay, nếu bạn dùng Gu-gô thần chưởng kết hợp Du-túp chân kinh, tưởng rằng chỉ cần có Tịch tà (inter)nét phổ là có được cả thiên hạ trong tay thì bạn đã lầm. Một đài truyền hình lớn như BBC mà còn dạy nấu phở Việt siêu bậy bạ, những đầu bếp nổi tiếng thế giới như Jamie Oliver hay Gordon Ramsay dạy sai bét các món ăn truyền thống châu Á (các bạn có thể tìm trên YouTube clip Uncle Roger react các nhân vật trên, đặc biệt là clip một cô UK trên truyền hình dạy nấu phở Việt bằng thịt beefsteak, và bảo bỏ cái gì vào nước phở cũng được, không có bánh phở thì bỏ noodle gì cũng được 🤪🤪🤪). Do đó, Google hay Youtube có thể là Cửu Âm chân kinh, nhưng không xài đúng cách thì thành ra Cửu Âm bạch cốt trảo. Đặc biệt thông tin về các món ăn bằng tiếng nước ngoài (không phải từ đất nước của nền ẩm thực bạn đang tìm hiểu) thường không đúng, mà có đúng thì cũng thật giả lẫn lộn khó đoán. Nên nhớ kể cả Michelin star chefs vẫn nấu sai như thường. Bởi vậy, cách tốt nhất khi tôi tìm hiểu một món ăn là search Google bằng ngôn ngữ của quốc gia đó. Nếu không biết tiếng, thì sử dụng Google translate. Công thức sẽ là "món ăn đặc trưng của vùng X" với X là thành phố bạn đến thăm. Ví dụ bạn đến Rome, bạn sẽ search Google "Piatti tipici romani" hoặc "Piatti tipici di Roma". Sau đó khi tìm ra các kết quả bạn có thể dùng Google translate dịch ngược lại ngôn ngữ bạn muốn. Thông tin từ tiếng bản địa thường sẽ chính xác và chi tiết hơn.
🇮🇹 Tiếp theo, chỉ nên tin một nửa những review từ Google, cũng như TripAdvisor. Những reviews đó cũng chủ yếu đến từ du khách phương xa như bạn thôi, chắc gì họ đã có nhiều kinh nghiệm hơn bạn, chắc gì họ đã không có những hiểu lầm, hoặc có những kỳ vọng không phù hợp? Bản thân gia đình các bạn thể nào cũng có những quán ăn quen yêu thích, nhưng bạn có bao giờ rate hay review các quán ngon mà bạn ăn cả chục năm không? Các quán nhiều du khách thì thường ít được người dân bản địa yêu chuộng, và những quán ngon người bản địa yêu thích, thì lại ít du khách biết đến. Cũng như ở Việt Nam, chỉ có khách nước ngoài mới ăn Phở 24, Cơm tấm Cali..., chứ dân địa phương thì ít nhất cũng Phở Thìn Lò Đúc, Phở Bát Đàn, Lý Quốc Sư... Và các bạn cũng nên đọc rõ những khen chê của họ xem họ khen chê có đúng không, có hợp lý không nữa. Phần lớn các nhà hàng có nhiều review là những nơi giá rẻ, nên thu hút đông du khách, và những du khách này thường dễ dãi hơn với chất lượng sản phẩm.
🇮🇹 Nếu các bạn xem review bằng tiếng Anh trên YouTube, thì tốt nhất hãy tìm những YouTuber bản địa nói về ẩm thực nước họ. Không hiếm các YouTuber người Ý có channel tiếng Anh, đơn cử như channel Vincenzo's plate rất lôi cuốn và nhiều thông tin. Một số channel khác như Italia Squisita có phụ đề tiếng Anh. Tôi đánh giá rất cao trang Italia Squisita này, vì họ thường phỏng vấn các chuyên gia ẩm thực thực thụ. Trang Giallo Zafferano là một trang đại trà về ẩm thực Ý, thường có các thông tin và công thức nấu ăn bằng tiếng Anh.
🇮🇹🇮🇹🇮🇹
Trên tất cả, không có cách nào hay hơn để hiểu được nền ẩm thực một vùng bằng cách sống cùng người bản xứ. Mỗi khi đi đâu, tôi thường tìm các homestay hoặc farmstay để được sống cùng chủ nhà, hiểu được văn hóa của họ, cách gia đình họ sinh hoạt, cách họ nấu nướng... Khi tôi du lịch vòng quanh nước Ý, tôi thường tìm Airbnb với chủ nhà là các ông bà cụ già (không biết tiếng Anh thì càng tốt). Bằng cách này, tôi tạo cơ hội cho chính mình để học tiếng của họ. Người già thì có rất nhiều thời gian cũng như rất vui mừng khi có người trò chuyện với họ, họ có thể nói liên tục hàng tiếng đồng hồ về lịch sử, văn hóa, ẩm thực, về gia đình... Tôi học nấu ăn là từ những người bà, người mẹ chủ Airbnb, họ nấu mời tôi ăn cùng và dạy tôi về triết lý ẩm thực, dù ngôn ngữ và văn hóa có thể bất đồng. Các bạn cũng có thể ở farm stay (search Google: agriturismo) để ở các trang trại, ăn các món nhà làm ngon như nhà làm. Farmstay thường kinh doanh một cách chuyên nghiệp hơn, nên họ đều có thể sử dụng tiếng Anh. Tuy nhiên bản thân tôi lại thích kiểu không khí gia đình hơn.
🇮🇹 Dù ở farmstay hay homestay, các bạn nên hỏi chủ nhà cho lời khuyên về những quán ăn ngon họ yêu thích, các món đặc trưng của vùng. Như tôi nói ở các bài trước, ẩm thực Ý mùa nào thức ấy, vùng nào thức ấy, chứ hoàn toàn không hề giống nhau. Quên Google đi, chỉ có thổ địa mới cho các bạn những thông tin đắt giá nhất. (Đây cũng là lý do tôi không thích ở khách sạn, cũng như các trang review du lịch kiểu TripAdvisor, vì họ thường bắt mối với các hàng quán để ăn hoa hồng). Và như đã nói ở phần 2, ẩm thực Ý giống ở Việt Nam ở chỗ, những quán ngon nhất là những quán trong ngõ ngách, nhỏ bé và có phần lụp xụp. Những nhà hàng sang trọng đắt tiền chưa chắc đồ ăn ngon bằng các quán cóc lề đường, trong ngõ ngách đâu. Những quán này có thể không xuất hiện trên Google hay TripAdvisor, nhưng thổ địa thì rành lắm. Các bạn đi Ý cũng đừng quên "small talks" - cứ mở lòng nói chuyện xã giao, thậm chí buôn dưa lê bán dưa cải với dân địa phương đi, họ rất đáng yêu, thân thiện và hiếu khách. Họ sẽ cho bạn những lời khuyên hữu ích nhất mà bạn không thể tìm trên Google. Đặc biệt ở miền Nam Ý như Campania và Sicilia, người dân đặc biệt rộng lượng và ngọt ngào. Từ những câu chuyện xã giao mà không ít người mời tôi vào ăn tối cùng gia đình họ. Anh bạn tôi, tháng 6 vừa qua trên hành trình phượt xuyên Sicilia, được một bác nông dân cho quá giang xe, rồi mời ở lại cùng gia đình họ đụng lợn mở tiệc mừng quốc khánh. Tin tôi đi, tiếp xúc với người bản xứ là cách để bạn "đi một đàng" mà học được rất nhiều sàng khôn.
P/s: có nhiều bạn hỏi tôi cho lời khuyên nên đi ăn ở đâu khi sang Ý. Tôi cũng trả lời thật lòng là tôi không phải chuyên gia, nên tôi không bao giờ viết review về một nhà hàng nào đó ở chốn công cộng. Những nơi tôi gợi ý cho các bạn có thể chỉ là cảm nhận rất cá nhân của tôi, và tôi cũng không đủ kinh nghiệm để khuyên ai hay áp đặt khẩu vị của mình. Do đó nếu bạn không thích một nhà hàng nào đó thì tôi cũng rất tiếc, nhưng hy vọng các bạn đừng vì thế mà thất vọng với ẩm thực Ý. Có thể còn hàng ngàn quán ăn khác ngon hơn nhiều lần mà cả bạn lẫn tôi đều chưa có cơ hội thưởng thức. Nếu các bạn có những trải nghiệm chưa tốt với ẩm thực Ý, tôi hy vọng các bạn vẫn cứ mở lòng để thử tiếp lần nữa, và mong các bạn sẽ có những trải nghiệm thật đẹp trong tương lai.
Trong hình là món Paccheri al granchio (paccheri: pasta ngắn hình ống) sốt cua đặc trưng của thành phố biển Napoli.
