18/02/2025
Đền “Thủy Quốc Linh Từ ” Hay còn gọi là “Đền Chính” là ngôi đền linh thiêng trước đây thuộc Xã Cổ Hoa Phẩm còn có những tên: Quả Phẩm, Tam Chế, Tam Đăng, Tam Xuân nay là xã Xuân Lam, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.
Với ngôi đền dựa sau là chân các chỏm núi Hải Linh, núi Na, Ngọc Lầu, Mỏ Buồm của dãy Hồng Lĩnh. Phía trước nhìn ra ngã 3 tam kỳ của 3 con sông lớn hội tụ trước mặt.
Theo tư liệu truyền ngôn đền “Thuỷ Quốc Linh Từ” là ngôi đền thờ "Thuỷ Phủ" có niên đại hơn khoảng 800 năm, các vị thần thờ chính gắn liền với miền sông nước
- “Đức Vua Thuỷ Phủ” là vị thần đứng đầu “Thủy Phủ” trong hàng “Tứ Phủ” có công giữ nước và chiêu dân lập ấp từ buổi sơ khai, phò vua và các tướng lĩnh đánh đuổi giặc ngoại xâm vùng đất Hoan Châu Nghệ An lúc bấy giờ. Dân làng Chế tôn ngài “ Đức Vua Thuỷ Phủ” là thành hoàng của làng, cầu mong được thần phù hộ che chở và phối thờ “Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Đình” và “Trần Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn”.
Dân làng thường gọi là “Đền Chính” bởi trong vùng đất Tam Xuân có rất nhiều ngôi đền thờ các vị thần khác nhau và trong dịp lễ hội chính của đền Thủy QuốcLinh Từ tất cả các đền trong vùng đều rước kiệu và lễ vật về tế yết tại đền thờ “Đức Vua Thuỷ Phủ Đồng Đình”.
Theo Truyền Thuyết “Thuỷ Quốc Linh Từ” là nơi bàn giao công chúa “Huyền Trân” cho Vương Quốc Chiêm Thành (Công chúa Huyền Trân là con giái của Trần Nhân Tông, em gái của Trần Anh Tông) được gả cho quốc vương Chiên Thành là Chế Mân Linh Từ vào năm 1306 nơi đây để đổi lấy 02 châu là Châu Ô và Châu Lý (từ đèo Hải Vân - Thừa Thiên Huế đến phía bắc Quảng Trị ngày nay), đây cũng là nơi Ngài đã hiện thân báo mộng và giúp Lê Lợi đánh tan quân Minh xâm lược ở thành Nghệ An nào năm 1425 và làm nên nghiệp đế.
Ngôi đền cũng ở gần với một trong tám bát cảnh Nghi Xuân “Hoa Phẩm Thắng Triền (chợ chế) Sông” ùn thuyền, đường ùn xe phồn hoa nổi tiếng nhất nhì Châu Hoan.
Từ đó đến nay, dù trải qua hàng trăm năm với rất nhiều biến động lịch sử, người dân “Làng Chế” vẫn hương khói đầy đủ, thờ cúng “Đức Vua Thuỷ Phủ” và “Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Đình” và “Trần Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn”. Ngôi đền có 3 lễ hội lớn diễn ra trong năm:
- Lễ hội đầu năm vào mồng 10 tháng Giêng hàng năm gọi là lễ hội “Tế Trời Đất cầu may”.
- Lễ hội giữa năm vào mồng 2 tháng 6 tiệc của ngài “Đức Vua Thuỷ Quốc Đồng Đình”
- Lễ hội cuối năm vào ngày 20 và 25 tháng 8 tiệc của “ Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Đình” và “ Trần Hưng
Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn” là lễ tế “ Kỳ Phúc”.
