15/03/2026
W załodze parowca " Bałtyk" - wspomnienia
" Bałtyk" przy bulwarach w Toruniu
Załoga
Powrót z zalewu Zegrzyńskiego,przejście pod mostami na kanale
Po moim poprzednim poście o żegludze " Bałtykiem" przy niskich stanach wody ponad pół wieku temu otrzymałem kilka pytań o pokonywaniu przemiałów i ściąganiu statku z mielizny i ogólnie o pracy załogi w takich sytuacjach .
Na pewno żyją jeszcze wodniacy którzy w tych czasach byli już kapitanami mają większe doświadczenie niż moje ja jednak opisuję to z punktu widzenia 18- letniego chłopaka który w 1971 roku po ukończeniu szkoły żeglugi we Wrocławiu zamustrował na parowiec "Bałtyk" tak jak to zapamiętałem.
" Bałtyk"- parowiec boczno kołowy był wtedy największą jednostką pasażerską na śródlądziu w Polsce.Zaloga liczyła 11 osób + personel hotelowo- kuchenny i oczywiście oficerK.O.( pełny opis statku w grupie P .Danielewicza- archiwum statków srodl.)
W czasie pływania zdarzały się trudności z pokonywaniem płytkich odcinków rzeki i było kilka sposobów na ściągnięcie statku z piasku i przepłynięcie przemiału.Jezeli nie udało się wygrzebać przy pomocy maszyny( były to krótkie próby bo długa praca kół łopatkowych groziła obsypaniem piaskiem kadłuba) a było blisko do tzw." kantu" i głębszej wody to używaliśmy wtedy około 6- metrowego drąga , coś jak słup telefoniczny.W kilka osób wystawialiśmy go do wody pod kątem około 40 stopni opierając o kadłub w dziobowej części statku,do końca tego słupa wystającego nad pokładem gdzieś na trzy metry była przymocowana lina stalowa która następnie przez system bloków biegła w kierunku dziobu a potem w stronę bębna kabestanu parowego.Lina po obłożeniu na bębnie naprężała się, kadłub unosił się do góry i przesuwał na bok.Po kilku takich próbach udawało nam się dotrzeć do głębszej wody.
Jeżeli jednak przemiał był większy to następnym wyjściem było wywożenie kotwicy.Podstawialismy wtedy naszą łódź pychową pod dziób statku .na pokładzie rufowy dopuszczaliśmy dużą czterołapową kotwicę z przymocowaną do niej liną stalową ułożoną na dnie łódki w kręgi. Następnie załoga czyli przeważnie sternik W. Romanowski ,czasem kpt. J. Olszanowski lub ktoś inny używając wioseł na pych płynęli we wskazane przez kpt.Jankowskiego miejsce a ja w tym czasie wydawałem z łodzi linę. Po dopłynięciu na miejsce wrzucaliśmy do wody kotwicę i wracaliśmy do statku.Potem lina na bęben pracującego kabestanu i następowało przeciąganie przez piach.Czasem zamiast wywożenia kotwicy zaczepialismy linę do drzewa które rosło na brzegu i akurat na pasowało
Po przeciągnięciu statku na większą wodę trzeba było szybko zegrać i pracę na kabestanie i manewry statku żeby bezpiecznie wciągnąć na pokład linę i kotwice.
Następnym sposobem było ustawienie statku w poprzek nurtu na tzw." zendrowanie" czyli wymywanie piasku spod kadłuba, wymagało to jednak czasu i było rzadko stosowanie.
Pamiętam że kiedyś na odcinku Warszawa- Płock aż sześć razy w ciągu dnia używaliśmy tych sposobów na pokonanie płycizn.Dla pasażerów była to dodatkowa atrakcja i czasami chcieli nawet nam pomagać ale oczywiście kapitan nie pozwalał.
Praca była czasem ciężka ale ciekawa a poza tym był to statek pasażerski i w rejsy do Gdańska i Elbląga zabierał 110 pasażerów także w związku z tym były też i przyjemniejsze strony tej pracy ale o tym może już w następnym poście
Kpt. Stanisław Całczyński
