Podkarpacie znane i nieznane

21/03/2026

"Wiosna! Wyłaź!!" - darliśmy się idąc przez las i pola... trochę zaspana, przeciągnęła się kilka razy, odpowiedziała parę razy w tym samym stylu: "Czego drzecie ryje?!!", ale czuliśmy, że nie robi tego złośliwie 🙂
W pięknych okolicznościach przyrody między Leżajskiem a Brzózą Królewską, pokonaliśmy 20km i jesteśmy zadowoleni z tego pierwszego kalendarzowego spotkania 🙂

Wraz z Bartłomiej Gibson Filip i Mikołaj Wróblewski :)

11/03/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 35 - Wisłok Wielki

Miejscowość położona na pograniczu Beskidu Niskiego i Bieszczadów, nad rzeką Wisłok, przy drodze 897, niedaleko granicy ze Słowacją.
Wieś istniejąca od XIV w., a prawdopodobnie nawet wcześniej, dzieliła się początkowo na Wisłok Górny i Dolny. Pozostała drewniana cerkiew z XIX w. Po II wojnie wysiedlono całą ludność łemkowską w wyniku akcji "Wisła", będącej konsekwencją walk z oddziałami UPA.
Pierwsza wojna światowa pozostawiła po sobie ślad w postaci małego cmentarza na południowym skraju wsi, przy drodze. Otoczony jest ogrodzeniem z drewnianych żerdzi, w centrum znajdują się trzy drewniane krzyże. Nie wiadomo dokładnie ilu żołnierzy pochowano tutaj i jakiej narodowości.

23/02/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 34 - Werchrata

Jedna z największych pod względem powierzchni wsi w Polsce (ponad 50 km kw.), położona w północno-wschodnim krańcu województwa podkarpackiego, przy granicy z Ukrainą. Funkcjonuje tu kolejowe przejście graniczne Werchrata-Rawa Ruska.
W przeszłości zamieszkała w większości przez ludność ukraińską wyznania greckokatolickiego. W 1947 w wyniku walk z oddziałami UPA większość wsi została zniszczona, a potem pozostałych mieszkańców wysiedlono.
Naprzeciw szkoły znajduje się pozostałość po walkach z czasów I wojny światowej - cmentarz wojenny.
Cmentarz zajmuje powierzchnię 12 arów. Otacza go drewniany parkan wykonany w 1987 roku. Pochowano tutaj nieznaną liczbę niezidentyfikowanych żołnierzy austro-węgierskich poległych w 1915 roku. Nie zachował się żaden element pierwotnego urządzenia cmentarza. W związku z powyższym trudno określić ilość mogił, zapewne zbiorowych. W jednym z rogów cmentarza ustawiony jest wysoki drewniany krzyż. Cmentarz posiada tablicę informującą o charakterze obiektu. W 2004 roku, z inicjatywy Austriackiego Czarnego Krzyża, na cmentarzu ustawione zostały niewielkie, symboliczne granitowe krzyże oraz pomnik z tablicą:

TU SPOCZYWAJĄ ŻOŁNIERZE ARMII CESARSKO – KRÓLEWSKIEJ
POLEGLI W CZASIE WOJNY 1914–15
PAMIĘTAJCIE O NICH I O POLEGŁYCH WE WSZYSTKICH WOJNACH
ICH LOSY WZYWAJĄ NAS DO POJEDNANIA
CMENTARZ TEN ODNOWIONY ZOSTAŁ W ROKU 2004
PRZEZ AUSTRIACKI CZARNY KRZYŻ W POROZUMIENIU Z GMINĄ HORYNIEC – ZDRÓJ.

Obiekt na bieżąco pielęgnowany i oznakowany.

07/02/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 33 - Ulanów

Miasteczko położone nad rzeką San, na północ od Rudnika nad Sanem, przy drodze 858, niedaleko drogi krajowej 77. Słynęło w przeszłości z flisactwa, czyli spławiania towarów przez mieszkańców rzeką San. Początek XX w., budowa linii kolejowej z Przeworska do Rozwadowa, oraz emigracja dużej grupy mieszkańców do Ameryki spowodował stopniowy upadek flisactwa. Tradycje kultywuje Bractwo Flisackie powstałe w 1991.
Walki w czasie I wojny światowej w okolicy Ulanowa, spowodowały powstanie kwatery wojennej - mogiły zbiorowej na cmentarzu miejskim. Pierwotnie na grobie ustawiony był metalowy krzyż z tabliczką inskrypcyjną. W 2000 roku, staraniem gminy, wykonano nowy nagrobek z ciemnego lastryka, na którym umieszczono metalową tabliczkę:
TU SPOCZYWAJĄ ŻOŁNIERZE WP
POLEGLI ZA OJCZYZNĘ I WOLNOŚĆ
W LATACH 1914 – 1918
CZEŚĆ ICH PAMIĘCI.
Przed tabliczką, na płycie nagrobka, umieszczony jest krzyż z postacią Chrystusa. Nieznana jest liczba niezidentyfikowanych żołnierzy, którzy zostali tutaj pochowani. Trudno także określić bliższe okoliczności ich śmierci.

22/01/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 32 - Ubieszyn

Miejscowość położona nad rzeką San. pomiędzy Tryńczą a Sieniawą, przy drodze 835.
Jadąc do Sieniawy, przed mostem na rzece, po lewej stronie, znajduje się cmentarz-mogiła kryjąca niezidentyfikowana liczbę poległych żołnierzy.
Obiekt usytuowany na niewielkim wzniesieniu, zajmuje powierzchnię 2 arów. W całości otoczony jest niewysokim betonowym murkiem, na którym ustawione są metalowe słupki połączone łańcuchem. Do wejścia wiodą betonowe schody otoczone krawężnikiem. W środku na cokole ustawiony jest wysoki metalowy krzyż. Nie ma wydzielonych mogił.

20/01/2026

06/01/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 31 - Tuszyma

Miejscowość położona na pd-wsch od Mielca, niedaleko drogi 985, wymieniana w dokumentach od XV w. Jak wiele innych miejscowości w tej okolicy przechodziła różne koleje losu, należała do rodu Tarnowskich.
XIX wiek przyniósł fatalna sytuację ludności w związku z podupadającym Mielcem, ale zmieniła to budowa linii kolejowej z Dębicy do Mielca, potem dalej do Rozwadowa w latach 1885-88.
W czasie I wojny w okolicach Przecławia toczyły się walki, które spowodowały założenie cmentarza wojennego.
Obiekt został utworzony około 1915 roku, kiedy dokonano pierwszych pochówków żołnierzy austriackich i rosyjskich poległych podczas walk toczonych na tym terenie. Pod koniec wojny przeniesiono tutaj mogiły z okolicznych miejscowości. Ogólnie pochowano tutaj 171 żołnierzy. Cmentarz ma numer ewidencyjny 500.
Obecnie nie zachowały się żadne elementy pierwotnego urządzenia. Najprawdopodobniej jedynie alejka wiodąca przez środek znajduje się na właściwym miejscu. Cmentarz znajduje się pod opieką miejscowych działaczy społecznych ze Stowarzyszenia Społeczno – Kulturalnego „Rędziny”. Ich staraniem na cmentarzu wzniesiono drewniane krzyże nagrobne i monumentalny, drewniany pomnik centralny a także inne elementy.
Teren w całości otoczony jest ogrodzeniem z metalowych elementów. Wejście prowadzi przez ozdobną bramę, na której umieszczona jest tabliczka z napisem:
CMENTARZ ŻOŁNIERZY
POLEGŁYCH W PIERWSZEJ I DRUGIEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ
OPIEKĘ NAD CMENTARZEM SPRAWUJE MŁODZIEŻ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W TUSZYMIE.
Swój wygląd obecna nekropolia zawdzięcza społecznemu projektowi z roku 2004. Postanowiono wówczas uporządkować cmentarz i urządzić go według pomysłu Wojciecha Kaszuba wzorującego się realizacjami słowackiego architekta Dušana Jurkoviča – autora licznych projektów cmentarzy wojennych w Beskidzie Niskim. W latach 2006–2015 cmentarz został uporządkowany przy pomocy środków Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Gminy Przecław i osób prywatnych

06/01/2026

Uzupełnieniem spaceru w okolicach Radymna był wczorajszy spacer po Kolbuszowej i odwiedzenie po raz kolejny znanych mi wcześniej miejsc

02/01/2026

Na pierwszy w tym roku spacer pojechaliśmy w okolice Radymna.
Z Ostrowa koło Radymna przeszliśmy kilkanaście km przez pola, wsie i drogi.
Po kilkumiesięcznej absencji ruchowej spowodowanej popsuciem się kilku części mojego organizmu, było to wielkie wydarzenie.
Był też Mikołaj Wróblewski:)
https://www.traseo.pl/trasa/okolice-radymna

01/01/2026

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 30 - Tarnobrzeg/Chmielów

O Tarnobrzegu było co nieco w poprzedniej części, natomiast wieś Chmielów jest uważana za jedną z najstarszych w Kotlinie Sandomierskiej. Przechodziła różne koleje losu, jak duża część miejscowości na południe od Wisły.
Walki toczone w czasie I wojny światowej spowodowały spore zniszczenia i śmierć wielu żołnierzy, których mogiły rozproszone były po okolicznych miejscowościach. Podjęto więc decyzję o ekshumacji i umieszczeniu zwłok w jednym miejscu, tworząc cmentarz wojenny.
Cmentarz znajduje się z na terenie stanowiącym kiedyś własność Kopalni Siarki „Machów”. Ogólnie pochowano tutaj 331 niezidentyfikowanych żołnierzy wszystkich walczących armii: 81 z rosyjskiej, 249 austro-węgierskiej i 1 z niemieckiej, poległych w większości w 1915 r.
Pierwotne urządzenie cmentarza nie zachowało się. W latach późniejszych na ziemnych, w zdecydowanej większości symbolicznych, grobach ustawione były proste brzozowe krzyże. W centralnej części, na niewysokim cokole, kamienny kwadrat z wycięciem w kształcie krzyża z tablicą o treści:
CZEŚĆ POLEGŁYM 1915.
Taki sam napis wyryty jest na drewnianym krzyżu, który kiedyś ustawiony był z tyłu pomnika. Obecnie stoi on po prawej stronie wejścia na cmentarz. Natomiast przy pomniku ustawiono trwały, metalowy krzyż z wygrawerowanym napisem:
WIECZNY POKÓJ DAJ IM BOŻE
CZEŚĆ POLEGŁYM 1915
W 1998 roku wykonano nowy betonowy postument, na którym umieszczono tablicę z czerwonego piaskowca z napisem:
TU SPOCZYWA 90 ŻOŁNIERZY ARMII AUSTRO – WĘGIERSKIEJ
POLEGŁYCH W 1915 R.
W latach 2008 – 2012 przeprowadzono gruntowną przebudowę cmentarza, w oparciu o projekt opracowany przez Gminę Nowa Dęba. Prace zostały sfinansowane ze środków dotacji Wojewody. Na mogiłach ustawiono betonowe nagrobki z emblematem krzyża na szczycie. Całość cmentarza otoczono niewysokim kamiennym murem z betonową, oryginalną w kształcie bramą wejściową.

31/12/2025

Zdrowego i dobrego Nowego Roku 🙂

07/12/2025

Cmentarze i miejsca pamięci związane z I wojną światową na Podkarpaciu - suplement
Część 28 - Starzawa

Niewielka miejscowość przy granicy z Ukrainą, 3 km od miejscowości Nakło. Przed II wojną była to dość duża wieś, ale po korekcie granicy z ZSRR w 1948, większa część pozostała za granicą Polski i też nazywa się Starzawa.
Na terenie dawnych gruntów dworskich założono w 1929 r. stawy rybne, które dziś tworzą duże przedsiębiorstwo Gospodarstwo Rybackie w Starzawie sp. z o.o. (800 hektarów powierzchni stawów).
W otaczającym je lesie powstał rezerwat Starzawa.
Przy drodze prowadzącej do granicy państwa zlokalizowany jest cmentarz wojenny z czasów I wojny, zawierający 13 mogił zbiorowych wraz z zachowanym obeliskiem i tabliczkami na mogiłach. w latach 1993-1994 przeprowadzono remont i konserwację obiektu.