13/12/2024
Paraskewidekatriafobia
Skąd się wzięła zła sława piątku 13-go?
Wiele osób deklaruje, że nie są przesądni jednak piątek 13-go kojarzony jest często jako pechowy. Strach przed piątkiem trzynastego ma swoją nazwę – paraskewidekatriafobia. Skomplikowana nazwa wywodzi się z języka greckiego i jest połączeniem słów „paraskevi” (piątek), „dekatreis” (trzynasty) oraz „fobia” (strach). Sam lęk przed tą datą bywa tak silny, że niektórzy ludzie w ogóle unikają wychodzenia z domu, a nawet planowania ważnych wydarzeń.
Skąd się wzięło to poczucie?
Genezy można szukać w pewnych zdarzeniach historycznych, starożytnych wierzeniach, literaturze i popkulturze.
Przesąd ten jest głęboko zakorzeniony w kulturze Zachodu i ma wielowymiarowe źródła historyczne oraz kulturowe.
1. Strach przed liczbą 13
Liczba „13” i od dawna uważana jest za pechową. W wielu kulturach liczba ta była uznawana za nieszczęśliwą, m.in. dlatego że wykracza poza "doskonałą" liczbę 12. Oto kilka przykładów:
• W starożytnych wierzeniach liczba 12 była symbolem kompletności (12 miesięcy, 12 bogów olimpijskich, 12 apostołów). Liczba 13 była postrzegana jako "złamana" równowaga.
• W mitologii nordyckiej 13 uczestnikiem uczty bogów w Walhalli był Loki, który przyczynił się do chaosu i śmierci Baldura, ulubionego boga.
2. Piątek jako dzień pechowy
Piątek również miał w historii złowrogie konotacje:
• W tradycji chrześcijańskiej uważa się, że Jezus Chrystus został ukrzyżowany w piątek.
• Piątek był dniem, w którym tradycyjnie dokonywano egzekucji skazańców w średniowiecznej Europie.
• W średniowiecznej Europie piątek był dniem uważanym za niepomyślny na rozpoczęcie podróży czy większych przedsięwzięć.
3. Związek piątku 13-go z wydarzeniami historycznymi
• Aresztowanie templariuszy (13 października 1307 roku): Jednym z najbardziej znanych wydarzeń historycznych związanych z piątkiem 13-go była masowa akcja przeciwko zakonowi templariuszy przeprowadzona przez króla Francji Filipa IV. Templariusze zostali oskarżeni o herezję, sodomię, bałwochwalstwo, i zdradę. Stali się ofiarami politycznych intryg co zakończyło się torturami i egzekucjami wielu z nich. To wydarzenie mogło umocnić złowrogą aurę tego dnia. W rzeczywistości Filip IV był u nich ogromnie zadłużony, a likwidacja zakonu była dla niego sposobem na uniknięcie spłaty długów. Według legendy, Jacques de Molay, ostatni wielki mistrz templariuszy, tuż przed egzekucją przeklął króla i papieża Klemensa V, a obaj zmarli w ciągu roku.
4. Literatura i popkultura
• Przesąd zyskał większą popularność dzięki literaturze i mediach. Jednym z pierwszych odniesień do piątku 13-go jako dnia pechowego była powieść Thomasa W. Lawsona Friday the Thirteenth (1907), która opowiada o spisku na Wall Street w tym dniu.
• Filmy, takie jak seria horrorów Friday the 13th, dodatkowo utrwaliły ten przesąd w świadomości masowej.
5. Psychologia i samospełniająca się przepowiednia
Wiara w pechowość piątku 13-go może wywoływać efekty psychologiczne, gdzie ludzie przypisują temu dniu niepowodzenia, które mogłyby wydarzyć się w każdym innym czasie. Współczesna nauka nie znajduje żadnych dowodów na to, by ten dzień faktycznie przynosił pecha.
Podsumowując, przesąd związany z piątkiem 13-go jest wynikiem połączenia starożytnych wierzeń, historycznych wydarzeń oraz wpływu literatury i kultury popularnej. Co jest ciekawe, to to że przekonanie o pechowości piątku trzynastego pojawiło się dopiero na początku XX wieku. Dziś pozostaje jednym z najbardziej znanych przesądów, choć dla wielu jest to jedynie symboliczny motyw.
