24/06/2020
🔸بابەتێک لەسەر بەخشینی پلازمایی کەسی چاک بوو
بە ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ کەسی تووش بوو ..
🔹لەم ڕۆژانەدا کە زۆر باسی بەخشینی پلازمای خوێنی کەسانی چاکبوەوەیە لە ڤایۆرسی کۆرۆنا بەو کەسانەی لەئێستادا تووش بوون وەزعیان خراپە زۆر باس دەکرێت.
بۆە ئەم گرافیکەمان ئامادەکردووە لەسەر جۆری گروپە خێگوێنە جیاوازەکان و تێیدا ڕوونکراوەتەوە کە چ گروپێکی خوێن ئەتوانێ بدرێ بە گروپێکی تری خوێن.
لەڕاستیدا چەند جۆرێکی جیاواز لە گروپەکانی خوێن تائێستا 35 سیستەمی گروپی خوێنی دیاری کردووە !.
ئێمە لێرەدا تەنها باسی دوو سیستەمی سەرەکی خوێن ئەکەین
ئەوانیش
سیستەمیABO
سیستەمی Rh
هەردوو سیستەمەکە ئەگەڕێنەوە بۆ مادەیەک بەناوی #ئەنتیجین کە لەسەر ڕووی خرۆکە سورەکانی خوێندا هەن، لە سیستەمیABO دا ئەم ئەنتیجینانە بریتین لە مۆڵیکوڵی کاربۆهیدرات ( شەکر ) .
گەر خڕۆکە سوری خوێنی کەسێک تەنها ئەنتیجینی A ی هەبێت ئەوە گروپی خوێنی ئەو کەسە بریتیە لەA
گەر خڕۆکە سوری خوێنی کەسەکە تەنها ئەنتیجینی B لەسەر بێت ئەوە گروپ خوێنەکەی ئەو کەس بریتیە
لە B
وەگەر ئەنتیجینی A و B یشی لەسەر بێت ئەوە گروپ خوێنەکەی بریتیە
لە AB
گەر هیچ ئەنتیجینێکی لەسەر نەبوو ئەوە گرووپی خوێنەکەی بریتیە لە O
دووەم سیستەمی گروپی خوێن بریتیە لە سیستەمی Rh کە زۆر وردتر و ڕاستترە.
ئەگەر کەسێک پرۆتینی ئەنتیجینی Rhی هەبێت ئەوە Rh کەی پۆزەتیڤە+ , گەر نەشی بوو ئەوە Rh کەی نێگەتیڤە - .
بۆ نمونە کەسێک بە گروپە خوێنی O+ ی هەبێت واتای ئەوەیە ئەنتیجینیTh ی هەیە ، گروپە خوێنی O_ واتە ئەنتیجینی Rh ی نییە.
لەڕاستیدا 50 جۆری جیاواز لە ئەنتیجینی خوێن هەیە لە سیستەمی Rh دا ، بەڵام کاتێک دەستەواژەی جۆری خوێنی پۆزەتیڤ یان نێگەتیڤ باس دەکرێت ، ئەوە ئاماژەە بۆ ئەنتیجینی D .
ئەم ئەنتیجینانە زۆر گرنگە بەتایبەتی کاتێک خوێن لە کەسێکەوە بکرێتە کەسێکی تر بۆ ئەوەی بزانرێ ئایا خوێنیان بۆ یەکتر دەگونجێ یان نا.
ئەمەش بەهۆی ئەوەیە لە پلازمای خوێنماندا مادەیەکمان هەیەناودەبرێ بە #دژەتەن , ئەمانەش پڕۆتینن و کە وەک بەشێک سەرەکی بەرگری لەس بە سروشتی دروست ئەبن و کاردەکەن.
دژەتەنەکان ئەبەسترێن بەجۆرێکی دیاریکراوی ئەنتیجینەوە و تێکیان ئەشکێنن.
ئەو کەسانەی ئەنتیجینی A یان نیە لەسەر خانەی خڕۆکە سورەکانیان ، ئەوە دژەتەنیA یان لە پلازمای خوێنیاندا هەیە.
هەروەها ئەو کەسانەی ئەنتیجینی B یان لەسەر خڕۆکە سورەکانیان نیە، ئەوە دژەتەنی B یان لە پلازمای خوێنیاندا هەیە.
ئەمە کێشە لە گواستنەوەی خوێنی کەسێک بۆ کەسێکی تر دروست ئەکات لە خانە خڕۆکە سورەکاندا.
هەندێک کەس کە گروپی خوێنیان B و دژەتەنی A یان لە پلازمادا هەیە .
گەر ئەوان خوێنێک وەربگرن کە خڕۆکە سورەکەیان لەکەسی وەرگرەوە دژەتەنیA تێدا بێت.، ئەم دژەتەنانە هێرش ئەکەنە سەر ئەنتیجینیA .
ئەمە ئەبێتەهۆی کارلێکێکی پێچەوانە بەهۆی کاردانەوەی بەرگری لەشەوە و ئەمەش کارێکی کوشندەیە.
دژەتەنەکانیRh لە پلازمادا نین لە گروپی خوێنە نێگەتیڤەکاندا، بەڵام ئەتوانرێ گەشەی پێ بدرێ ئەگەر کەسێک لەم گروپە خوێنانەوە خوێنی وەرگرت لە گروپە خوێنی بەخشەری پۆزەتیڤەوە.
بەم زنجیەرەیە، خەڵک بەهەمان گروپە خوێن ئەتوانن تەنها خوێن لەو کەسانەوە وەربگرن کە گروپی خوێنیان ئەزانن چیە .
گروپە خوێنی O- ئەتوانرێ بدرێت بە هەر کەسێک کە گروپە خوێنیان هەرچیەک بێت چونکە هیچ ئەنتیجینێکی A و B و Rh ێان نییە.
بەهەمان شێوە گروپە خوێنی AB+ هەموو جۆرە ئەنتیجینەکانی A و B و Rh ی هەیە و هیچ دژە تەنێکی دژیان نیە ، هەربۆیە ئەتوانێ خوێن لە هەموو گروپە خوێنەکانی ترەوە وەربگرێت.
هەر وەک،لەم گرافیکەی خوارەوە پیشان دراوە، گروپە خوێنی AB- لەجیهاندا دەگمەنە و کەمە.
شتێکی تری خراپ هەیە ئەویش ئەوەیە سیستەمەکانی ABO و Rh
تەنها چەند جۆرێک ئەنتیجین لەخوێندندا دیاری ئەکات.
لەڕاستیدا 600 ئەنتیجین ناسراون.
There are actually lots of different blood types. The International Society of Blood Transfusion recognises 35 blood group systems. We commonly refer to just two of these systems when classifying blood type: the ABO system and the Rh system.
Both systems relate to substances called ‘antigens’ found on the surface of red blood cells. In the ABO system, these antigens are carbohydrate (sugar) molecules. A person’s red blood cells can have only A antigens, in which case they would have blood type A. If they have only B antigens, they would have blood type B; if they have both A and B antigens, they would have blood type AB. It’s also possible to have neither of these antigens, in which case they would have blood type O.
The second blood type system, the Rh system, is a little more straightforward. If a person has Rh protein antigens, they are ‘Rh positive’; if not, they are ‘Rh negative’. For example, a person with an O+ blood type has Rh antigens, whereas a person with an O– blood type does not. There are actually 50 different types of blood antigen included in the Rh system, but when terming blood type as positive or negative we’re referring specifically to one known as the D antigen.
These antigens are very important when considering the compatibility of blood types for transfusions. This is because, in our blood plasma, we also have substances called antibodies. These are proteins that form part of our bodies’ natural defence system. Antibodies match up to specific antigens and can bind to and destroy them. People who don’t have A antigens on their red blood cells have A antibodies in their blood plasma, and people who don’t have B antigens have B antibodies.
This is a problem for transfusions involving red blood cells. Someone with a B blood type will have A antibodies in their blood plasma. If they receive blood containing red blood cells from an A blood type donor, these antibodies will attack the A antigens. This can cause an adverse reaction due to the immune response, which can be fatal. Rh antibodies are not present in the plasma of Rh negative blood groups but can developed if a person with one of these blood groups receives blood from a Rh positive donor.
As a consequence of this, people with some blood types can only receive blood from people with certain other blood types. The O– blood group can be given to any other blood group, as it doesn’t contain A, B, or Rh antigens. Similarly, as the AB+ blood group has all types of antigens (A, B, and Rh), it doesn’t contain antibodies against them and so can receive blood from any other blood group.
As the graphic below shows, blood types aren’t evenly distributed through the population. Worldwide, the AB– blood group is the rarest, though there are variations in different parts of the world and for different ethnicities. It’s also worth remembering that the ABO and Rh systems only account for some of the possible antigens in blood; there are actually over 600 known antigens. In cases where a person has a particularly rare combination of antigens in their blood, it can be difficult to find a compatible donor.
سەرچاوەکان
① https://mytransfusion.com.au/about-blood/matching-blood-groups
② https://www.hema-quebec.qc.ca/sang/savoir-plus/groupes-sanguins.en.html
③ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4260296/
④ http://www.isbtweb.org/working-parties/red-cell-immunogenetics-and-blood-group-terminology/
