شهر فیروزکوه - Firozkoh City, Afghanistan

04/02/2026

آگهی استخدام
مکتب خصوصی ناهُور دانش به‌منظور تکمیل کادر تعلیمی خویش برای سال تعلیمی ۱۴۰۵، از طریق رقابت آزاد در بست‌های ذیل استاد واجد شرایط استخدام می‌نماید:
⏰ تایم قبل از ظهر (ویژه خانم‌ها)
1. استاد دوره آمادگی – ۲ بست
2. استاد اصول صنفی – ۳ بست
3. استاد مضامین قرآن کریم و علوم دینی – ۱ بست
4. استاد مضامین اجتماعیات و السنه – ۱ بست
5. استاد مضامین ساینسی – ۱ بست
6. استاد زبان انگلیسی و کمپیوتر – ۱ بست
7. استاد زبان ترکی – ۱ بست
8. استاد مضمون رسم و خط – ۱ بست
⏰ تایم بعد از ظهر (ویژه آقایان)
1. استاد مضامین قرآن کریم و علوم دینی – ۱ بست
2. استاد مضامین اجتماعیات و السنه – ۱ بست
3. استاد مضامین ساینسی – ۱ بست
4. استاد زبان انگلیسی و کمپیوتر – ۱ بست
5. استاد زبان ترکی – ۱ بست
6. استاد مضمون رسم و خط – ۱ بست
شرایط استخدام
1. داشتن سند تحصیلی حداقل ۱۴ پاس (دارندگان سند لیسانس و ماستری در اولویت می‌باشند)
2. تسلط کامل بر برنامه‌های Microsoft Office و آشنایی با هوش مصنوعی (AI)
3. تسلط به زبان انگلیسی در حد استفاده از برنامه‌ها و منابع آموزشی
4. داشتن حداقل دو سال تجربه تدریس
5. توانایی بیان قوی و مهارت مدیریت صنف
لطفا خلص سوانح واسناد رسمی خويش الی تاریخ ۱۰حوت ۱۴۰۴ به آدرس متذکره تسلیم نمائید ویک روز بعد از تاریخ متذکره امتحان تحریری اخذ می‌گردد.
معلومات تماس
🏠 نشانی: فیروزکوه، فامیلی‌های گدام، کوچه ریاست ارشاد حج و اوقاف
📲 شماره تماس:
0791535588
0765606606

19/07/2025

الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم – الحدیث- حکومت با کفر باقی می‌ماند، اما با ظلم نمی‌ماند

دعوای اراضی میان دو طایفه در ولسوالی دولتیار غور و فیصله طالبان درباره‌ی این دعوا، منجر به «کوچ‌ اجباری صدها» خانواده شده است.

یک منبع در غور می‌گوید که مقام‌های محلی طالبان در غور دستور کوچ حدود «۶۰۰ خانواده» را صادر کرده‌اند. به‌گفته‌ی منبع، از روز پنج‌شنبه هفته‌ی گذشته تا کنون حدود نیمی از این خانواده‌ها کوچیده و امروز (شنبه، ۲۸ سرطان) آخرین روز ضرب‌الاجل است.

خانواده‌هایی که کوچانده می‌شوند، متعلق به طایفه تایمنی هستند که گفته می‌شود از یک قرن به این‌طرف با طایفه سردار بر سر صدها جریب زمین در «دره کشرو» در اطراف رودخانه‌ هریرود ولسوالی دولتیار دعوا دارند.

جزئیات بیشتر:
https://storage.googleapis.com/qurium/www.etilaatroz.com/235859-a-century-old-feud-between-two-tribes-in-ghor-province.html

22/12/2024

چطور وقتی هیچ مهارتی یاد نمی‌گیری، از بیکاری شکایت می‌کنی؟

شکایت از بیکاری بدون اقدام برای یادگیری یا بهبود وضعیت، در واقع اتلاف زمان و انرژی است. این سوال باید شما را به فکر فرو ببرد: “آیا بدون داشتن مهارت، می‌توان آینده‌ای ساخت؟” پاسخ واضح است: نه!
در دنیای امروز، مهارت و توانایی مهم‌ترین سرمایه‌های شما هستند. اگر مهارت نداشته باشید، چیزی برای ارائه یا فروش ندارید. پس چرا به جای شکایت، روی یادگیری تمرکز نکنید؟

چرا بدون مهارت نمی‌توان موفق شد؟

1. چیزی برای فروش ندارید
• اگر چیزی بلد نیستید یا توانایی خاصی ندارید، چگونه انتظار دارید کسی به شما پول بدهد؟ بازار کار بر اساس ارزش‌آفرینی است. هر مهارتی که یاد بگیرید، ارزشی است که می‌توانید به دیگران ارائه دهید.

2. بیکاری نتیجه انفعال است
• بیکاری به خودی خود سرنوشت نیست؛ بلکه انتخاب است. وقتی برای یادگیری یا بهبود وضعیت خود کاری نمی‌کنید، در واقع بیکار ماندن را انتخاب کرده‌اید.

3. موفقیت بدون تلاش ممکن نیست
• هیچ‌کس به شما شغلی با درآمد بالا نمی‌دهد اگر نشان ندهید که توانایی حل مشکلات یا ارائه ارزش را دارید.

چه باید کرد؟ راهکار برای خروج از این وضعیت

1. حقیقت را بپذیرید
• بپذیرید که اگر مهارت ندارید، مشکل از شماست و کسی جز خودتان مسئول نیست.
• به جای شکایت، از خود بپرسید: “چگونه می‌توانم تغییر کنم؟”

2. روی یادگیری تمرکز کنید
• اولین قدم: مهارتی را انتخاب کنید که تقاضای بالایی در بازار دارد. (مثل برنامه‌نویسی، طراحی گرافیک، بازاریابی دیجیتال)
• از منابع رایگان مثل YouTube، Coursera یا Udemy استفاده کنید.
مثال:
اگر حتی تایپ کردن را بلد نیستید، می‌توانید با یادگیری نرم‌افزار Word و Excel شروع کنید.

3. با کارهای کوچک شروع کنید
• نیازی نیست که از ابتدا متخصص باشید. از کارهای کوچک شروع کنید و تجربه جمع کنید.
• مثال: خدمات ساده‌ای مثل تایپ، ترجمه، یا طراحی کارت ویزیت می‌تواند شروع خوبی باشد.

4. اولین درآمد را هدف بگیرید
• مهم نیست چقدر درآمد کمی باشد؛ اولین درآمد شما انگیزه‌ای برای ادامه خواهد بود.
• راهکار:
در سایت‌های فریلنسری مثل Fiverr یا Upwork ثبت‌نام کنید و کارهای کوچک انجام دهید.

5. از بهانه‌ها دست بکشید
• بهانه‌هایی مثل “وقت ندارم” یا “من نمی‌توانم” فقط شما را عقب نگه می‌دارند.
• یادآوری: هیچ‌کس از ابتدا همه چیز را بلد نبوده است. همه با یادگیری و تمرین به موفقیت رسیده‌اند.

6. به جای شکایت، اقدام کنید
• شکایت کردن شما را به جایی نمی‌رساند. هر روز 1 ساعت را برای یادگیری مهارت اختصاص دهید.
• هدف: روزانه یک قدم کوچک بردارید.

چرا یادگیری مهارت مهم است؟
1. مهارت‌ها ارزشمند هستند:
هر مهارتی که یاد بگیرید، به شما امکان می‌دهد نیازهای دیگران را برطرف کنید و در ازای آن درآمد کسب کنید.
2. بازار کار رقابتی است:
اگر شما مهارت نداشته باشید، افراد ماهر به راحتی جای شما را می‌گیرند.
3. مهارت‌ها اعتمادبه‌نفس ایجاد می‌کنند:
وقتی چیزی بلد باشید، احساس بهتری نسبت به خودتان پیدا می‌کنید.

چند مثال از موفقیت با یادگیری مهارت

1. تونی رابینز
• او از صفر شروع کرد و با یادگیری مهارت‌های انگیزشی و سخنرانی، یکی از بزرگ‌ترین مربیان انگیزشی جهان شد.

2. بیل گیتس
• او در نوجوانی برنامه‌نویسی یاد گرفت و همین مهارت باعث شد مایکروسافت را تأسیس کند.

3. اپرا وینفری
• او مهارت‌های ارتباطی و سخنوری خود را تقویت کرد و به یکی از موفق‌ترین زنان جهان تبدیل شد.

نتیجه‌گیری: اقدام کنید، شکایت نه!

اگر شکایت می‌کنید اما برای تغییر کاری نمی‌کنید، در واقع وضعیت خود را بدتر می‌کنید. هیچ‌کس شما را از بیکاری نجات نمی‌دهد جز خودتان. شما باید برای یادگیری، تمرین، و تغییر وقت بگذارید.

به خاطر داشته باشید:
• شکایت راه به جایی نمی‌برد.
• مهارت، کلید موفقیت است.
• از همین امروز شروع کنید، حتی با قدم‌های کوچک.

“یادگیری سخت است، اما بیکار ماندن سخت‌تر. سختی درست را انتخاب کنید!

14/10/2022

دل نوشته‌ی از استاد وکیل عطا محمد دهقانپور
۲۲میزان ۱۴۰۱

یادی از اولین سالروز شهادت بزرگ مرد قلم وشمشیر

باکمال درد و افسوس یک سال قبل در همین روز استاد کل و مرد تدبیر، سیاست وشمشیر استاد سناتور احمد معاون توسط گروهی جهل مرکب و تاریک اندیش در تبانی با سیاه کاران و سیاه اندیشان تاریخ با انجام یک عمل بزدلانه همراه با یک نواسه ۱۴ ساله اش به شهادت رسید.
استاد سناتور احمد ۶۵ سال قبل در یک خانواده دهقان موءقر به نام ایوب ولد دولت در قریه تحت دولتیار ولسوالی دولتیار ولایت باستانی غور دیده به جهان گشود وطی همه عمر با افتخارش، در زندگی راحت و آسودگی اش را وقف راحت، آسودگی وسعادت مردم و وطنش نمود.
استاد سناتور احمد معاون طی چهل سال زندگی سربلند وپر بارش صدها فرزند این وطن را با کمال دلسوزی و ایمانداری تعلیم وتربیت نمود که تعداد زیاد شان مصدر خدمات شایسته ونیک به وطن و مردم شدند.
استاد سناتور احمد این یل میدان قلم و شمشیر برعلاوه آموزش وپرورش سالم اولاد وطن در جریان پیکار سخت و دشوار و اما عادلانه اش مردم مظلوم وستمدیده مارا از چنگال خونین وظالم نظام لعنتی منفور ومنحوس فیودالیزم وارباب رعیتی رهایی بخشید به یمن همت وفداکاری استاد سناتور احمد در دولت یار اصلاحات اراضی صورت گرفت و از انجا است که مردم ما سالها است نسبت به همه اقوام ولایت غور در رفاه وسعادت زندگی میکنند ودولتیار ویرانه که روزی دران یک برگ‌ سبز وجود نداشت اکنون به بهشت روی زمین تبدیل شده است. ضمناً از لحاظ تعلیم وتربیه واموزش علم ومعرفت حرف اول در ولایت غور حرف اول به مردم دولتیار مربوط میشود.
استاد سناتور احمد عزیز دل ویار با جان برابر همه اقوام گرانقدر تایمنی بود نتیجه فداکاری، رنج وزحمت استاد سناتور احمد بود که قوم سرافراز تایمنی دولتیار در رفاه وسعادت زندگی میکنند مبتنی بران قوم کبیر تایمنی دولتیار پیشتاز دانش وفرهنگ ومعرفت در ولایت غور محسوب میشود، بالاثر تلاش بی وقفه وخستگی ناپذیر این انسان والا وبزرگمنش قوم تایمنی دولتیار دارای برجسته ترین کادرهای علمی وتخصصی درسطح غور بوده، اولین ماستر زن واولین متخصص زن در بخش طب به قوم سربلند وازاده تایمنی دولتیار تعلق دارد، استاد سناتور احمد یار وهمدم وفرشته امیدها وآرزوهای قوم ازاده وسر افراز تایمنی بود.
از روزیکه ما ومردم مارا تنهاگذاشته همه امیدها وارزوهای ما به یاس ونا امیدی تبدیل شده است.
همه گان به این باور اند که دنیا بی ارزش است اما تا وقتیکه استاد سناتور احمد بود دنیا وزندگی همه ارزش ها را برای ما ومردم ما داشت واکنون در فقدان وی همه چیز ارزش گذشته را برای ما و مردم ماندارد،
درمیان مردم ما یک ضرب المثل است که: "هرکسی را بهری کاری ساختند" لذا مردم ما به این باور وعقیده اند که خداوند استاد سناتور احمد را برای مردانگی وازادگی، تدبیر وفداکاری، درایت وخدمت گزاری آفریده بود و مردم مارا برای دوست داشتن وحرمت گذاشتن به سناتور احمد خلق کرده بود.
زیباترین، اشناترین ودلپسند ترین آهنگ برای مردم ما وقوم کبیر تایمنی دولتیار شنیدن صدای رسا، دل انگیز ودل نشین استاد سناتور احمد درصنف وخارج از صنف بود که دیگر هیچ آهنگ و آوای نمیتواند جای آن را برای مردم ما پرکند. دریغ ودرد که دشمنان سوگند خورده دانش ومعرفت وجاهلان قرن اورا از ما گرفتند.
تعهد صادقانه ما وقوم کبیر تایمنی دولت یار به روح مقدس وملکوتی استاد سناتور احمد معاون این است که، نام بلند ونامیت را در کتیبه مردانگی وازادگی، صفا و صمیمیت، محبت و ایمانداری، در امتداد نام پرچم داران دانش و معرفت و خدمت گزاران واقعی وطن ومردم ومردان نستوه وپیکار جوی جهان چون خالد ابن ولید، رستم دستان، یل زابلستان وارنستو چگوارا، ابو مسلم خراسانی وبابک خرم دین حک خواهیم کرد، نام نامی ابو مسلم خراسانی وارنستو چگوارای قوم کبیر تایمنی جاودان باد.

در رثای بزرگ مرد شمشیر و قلم

"بیا بامن ای اسمان گریه کن"
به روز سیاه زمان گریه کن
به پارینه سال سیاه سپهر
تو ای مادر مهربان گریه کن
بیا خواهرم نور چشمان من
به روزو به شب جاودان گریه کن
به روز سیاه و بر آن شام تار
به میزان وفصل خزان گریه کن
به انسان والا واستاد کُل
براقوام وبر خاندان گریه کن
به سقراط وبرصنف خالی ازآن
به صد درد ورنج وفغان گریه کن
به صنف وتباشیر به چوکی ومیز
به قدسیت آن مکان گریه کن
چهل سال تدریس علم وادب
به سینا وبر بوریحان گریه کن
ده وچهارسال اندرین مرز وبوم
گیاهی نشد تر به آن گریه کن
بنازم به تدبریت، این سرزمین
کنون گلشن است باغبان گریه کن
گهی بر قلم، گاه به شمیر او
تو ای کهکشان بی امان گریه کن
چه سال سیاه وچه ماه سیاه
به روزسیاه خون فشان گریه کن
به غم نامه وسوگ مرد خرد
نهان گریه کن وعیان گریه کن
برو بر مزارش ازآن خاک پاک
به دیده بسای و زجان گریه کن
یتیم گشت فزیک ریاضی حزین
به تعریف جسم ومکان گریه کن
ز A مثبت و کل مربع خبر
نباشد به صنف ای جوان گریه کن
نمود وقف خدمت همه عمرخود
بخانه به کالا به نان گریه کن
به آن بیوه‌ی زار بی آب و نان
به سردار و سالار مان گریه کن
سخندان بزم و علمدار رزم
به داغش کران تا کران گریه کن
بکن خاک نعلین او توتیا
به نامردی این‌ جهان‌ گریه کن
شود شاد دشمن‌ز غمهای مان
به یک گوشه بنشین‌ نهان گریه کن
ز رهبر بود قوم را قدر و جا
بقومی ندارد کلان گریه کن
بخون خفته سالار آزادگان
زاعماق دل پاسبان گریه کن
به رازی و برفهم والای آن
به مردو زنِ کاردان گریه کن
به سهراب و رستم به اسفندیار
به احمد یلِ کاروان گریه کن
بیا بامن ای عرش و ای قدسیان
کران تا کران بی کران گریه کن
هریرود بردوش غم میکشد
توهم ای هری بی گمان گریه کن
زغم پشتِ فیروزکوه گشته خم
سیاه کوه بیا خون‌چکان‌گریه کن
تو ای یار دولت و دولتیار
به فرزند وبر آشیان گریه کن
تو ای احمد آباد وتیلِ جلال
تو سنگ قشقه‌‌ی باستان گریه کن
تَخَم‌ها وشیرپور وتیل باینظر
براتا برین بوستان گریه کن
علی جمع بازارو بازاریان
چکاب ستمدیده گان گریه کن
تو ای نرمته کشکرو لشکری
به غم‌های آزادگان گریه کن
به دروازه آن مهد مردان یل
به احوال بیوه زنان گریه کن
تو سنگ سفید جیره گک یمه گک
به غم های ما بیدلان گریه کن
تیل شاه پسند خارقول وبادگاه
به این دردورنج وزیان گریه کن
گری چشتی ودره گک با شگت
به این قوم واین آستان گریه کن
تو ای سنگ شوره و شوراب من
به این ماءمن دلستان گریه کن
گری با سیاه خارک وگنده آب
به این اشک های روان گریه کن
سیاه خاک با شهرِ فیروزکوه
به احوال زار شبان گریه کن
سیاه سنگ و کورابک پشت ونور
به شمشیرو تیر وکمان گریه کن
تنورطاق ومایل و هم‌جوی سرخ
به سر نیزه و بر سنان گریه کن
ولنگ قول و دره‌ی کلان سیلمینک
به فرهنگیان و زبان گریه کن
تَخَم ها وقبچاق آباد ما
به مظلوم وبر ظالمان گریه کن
همایخان زیبا وهم مِنقولک
به سر افسرو سروران گریه کن
بیاگریه کن گریه کن گریه کن
ترا هرچه باشد توان گریه کن

19/01/2022

آیا بار دیگر اسطورۀ نارسیس در سیمای منار جام تكرار خواهد شد؟

تاریخ باستان شناسی افغانستان روز بیست و هفتم جون دوهزار و دو میلادی را به حیث یك روز مهم و پر افتخار به حافظه خواهد داشت.
سازمان آموزشی و علمی - فرهنگی وابسته به سازمان ملل متحد، یونسكو در همین روز منار جام را در نشستی كه در شهر بوداپست مركز مجارستان راه اندازی شده بود در فهرست آثار مهم جهان ثبت كرد .
این نشست كه به وسیلۀ دانشمند كشور هنگری« Tamas Fejerdy » گرداننده‌گی می شد، در آن افزون بر منار جام هشت اثر و ساحۀ فرهنگی دیگر از كشورهای آلمان، مصر، هنگری، هند، ایتالیا و مكسیكو نیز در فهرست آثار فرهنگی جهان اضافه گردید.

اساساً افغانستان به سال 1982 میلادی از یونسكو خواسته بود تا منار جام در غور، تندیس های بودا در بامیان، حوزۀ باستانی «آی خانم» در تخار و ساحۀ باستانی شهر هرات را در فهرست آثار فرهنگی جهان جای دهد.
از آن شمار منار جام نخستین اثر فرهنگی افغانستان است كه در آن نشست به حیث یك اثر فرهنگی جهانی پذیرفته شد.

در پیوند به تندیس‌های بزرگ بودا دیگر سخنی وجود ندارد برای آن‌كه درماه مارچ سال 2001 میلادی طالبان با استفاده از انبوه مواد منفجره و شلیك سلاح‌های ثقیل آن دو تندیس بی‌مانند جهان را نابود کردند.

مسئالۀ منار جام در سال 2002 میلادی در سازمان جهانی یونسكو زمانی به گونۀ جدی مطرح گردید كه " فرانچسكو باندراین" مدیر مركز حفظ میراث های فرهنگی جهان وابسته به سازمان ملل متحد از كمیتۀ ثبت آثار فرهنگی جهان خواست تا به سرعت به درخواست افغانستان برای ثبت منار آجری جام رسیده گی شود.

به گفتۀ فرانچسكو باندراین از شمار چهار اثر و ساحۀ باستانی پیشنهاد شده منار جام ویژه گی‌های دارد كه ثبت آن را در فهرست آثار مهم باستانی جهان بیشتر موجه جلوه میدهد
كارشناسان عرصۀ باستان شناسی در یونسكو منار جام را یكی از سازه های خارق العادۀ معماری و یکی از كهن‌سال ترین برج آجری باقیمانده در جهان می‌دانند. غیر از این گفته شده است كه منار جام سنت معماری كهن و سبك هنری قدیم در منطقه را در آخرین حد كمال و زیبایی آن نمایند‌ه‌گی می‌کند .
بدون تردید ثبت منار جام در فهرست آثار فرهنگی جهان به وسیلۀ یونسكو برای جامعۀ فرهنگی افغانستان خبر بسیار خوش آیندی است؛ ولی در عین زمان خبر ناخوش آیند در این ارتباط این است كه منار جام در فردای همان روز در فهرست آثار فرهنگی در معرض خطر ، نیز جا داده شد.

این امر بدین مفهوم است كه خطر سقوط، منار جام را تهدید می‌کند .
بر اساس گزارشهای رسمی یونسكو هم اكنون از شمار آثار ثبت شده در فهرست آثار فرهنگی جهان سی و سه اثر با خطر فروپاشی روبه رو است . هر چند یونسكو در چنین مواردی رشته برنامه های اضطراریی دارد تا از فروپاشی و نابودی این‌گونه آثار جلوگیری كند ؛ ولی عمدتاً این حكومت ها و كشورها هستند كه می‌توانند اجرای موفقانۀ چنین برنامه هایی را تضمین كنند .

منار جام یكی از تماشایی ترین ابنیۀ تاریخی افغانستان است و گفته می شود كه پس از قطب منار در دهلی بلند ترین منارآجری جهان است .
باستان شناسان عقیده دارند كه قطب منار به الهام از منار جام در اوایل سدۀ سیزده هم ساخته شده است كه درازای آن هفتادو سه متر اندازه گیری شده است.
در پیوند به درازای منار جام چه در مطبوعات كشور و چه در اسناد مربوط به سازمان ملل متحدرقم یگانه نیامده است . چنان‌كه درازای آن را گاهی 63،3 و گاهی هم 65 مترنوشته اند غیر از این در بعضی از اسناد دیگر درازی آن 63 متر آمده است. قطر قاعدۀ منار هشت متر اندازه شده است كه به بلندای تقریباً دو متر از سطح زمین دروازۀ كوچك ورودی به داخل منار دیده می‌شود .

منار جام در میان سلسله كوه های ولایت غور در خم دره یی در ساحل جنوب هری‌رود برپا شده است . این منطقه از سطح بحر یك‌هزارو نهصد متر بلندی دارد.
بر اساس تخمین ها، دهكدۀ جام در شست و دو كیلو متری شمال شرق ولسوالی شهرك موقعیت دارد .
در اسناد یونسكو گفته شده است كه این منار به سال 1194 میلادی در دوران سلطنت سلطان غیاث الدین غوری 1163-1202 ساخته شده است و اما هنوز معلوم نیست كه تكمیل منار چند سال را در بر گرفته است.

در شمارۀ ششم كتیبۀ نشریه انجمن حفظ میراث های فرهنگی افغانستان(سپك) آمده است كه سازندۀ منار معماری بوده است به نام «علی» كه نام او در دو جای در منار دیده می شود و به همین گونه در پای منار نام شاه غیاث الدین نیز به چشم می خورد . در میان بعضی از آموزش دیده گان ولایت غور یك چنین باور های وجود دارد كه سلطان غیاث الدین، علی را جهت ساختن چنین یادگاری از سمرقند فرا خوانده بود .
ساكنان محل باور دارند كه آجر های به كار رفته در منار در دهكدۀ « شیرجه» تهیه می‌شده است. باز هم به روایت مردم علی دست كم هفت سال مشتاقانه كار كرد تا یك چنین یادكار بزرگی را برپا ساخت.

در شمارۀ ششم كتیبه هم‌چنان در پیوند به ساختمان درونی و نمای بیرونی منار جام چنین تصویری ارایه شده است : « از پای تا سر منار، زینۀ پیچاپیچی در دو كنارۀ داخلی آن بالا رفته و به دالان بالایی می رسد. نمای بیرونی منار با خشت های برجستۀ فیروزه‌یی درخشان بر زمینۀ گلابی و نوار نوشته سورۀ نزدهم قرآن مجید آراسته شده است.»
در گزارش كتیبه آمده است كه پژوهش‌گران در این ارتباط كه آیا منار جام بخشی از كدام مسجد و یا نمادی از پیروزی غوری ها بوده است هنوز به پيوهش‌های خویش ادامه می دهند. این در حالی‌ است كه هنوز در اطراف منار نشانه یی از هیچ مسجد و مدرسۀ مذهبی كشف نشده است. ظاهراً گمان می‌رود كه ابنیه یی به این شكوه و بزرگی باید در شهر بزرگی بنا می‌شد نه در یك چنین درۀ تنگ و خاموش.

این پرسش از سال ها بدین سو ذهن كارشناسان عرصۀ باستان شناسی را به خود مشغول ساخته است. منارجام سده های درازی به گونۀ یك زیبایی فراموش شده در خم دره یی خاموشانه ایستاده بود.

باستان شناسان روز هجدهم 1957 میلادی را به نام روز كشف منار جام تلقی می كنند. در همین روز گروهی از باستان شناسان غربی به رهنمایی باستان شناس افغانستان احمد علی كهزاد به خم درۀ در دهكدۀ جام رسیدند كه ناگهان با آن تجسم زیبایی روبه رو شدند.
تماشای منار، باستان شناس فرانسه یی را « Andre Marieq Marieq » چنان شگفت زده ساخت كه برای یك لحظه احساس می‌كرد كه با برج جادویی رو به رو شده است .
باستان شناسان به این باور اند كه اهمیت منار جام تنها در زیبایی آن نیست؛ بلكه این منار می‌تواند كلیدی باشد در جهت گشودن رازهای دورۀ غوریان در افغانستان.
پس از آن دانشمند ایتالیایی اندریه برنو از منار جام دیدن كرد و در نتیجۀ چنین دیدار هایی بود كه منار جام از گم‌نامی رهایی یافت و در این سال‌ها مسایل و موضوعات زیادی در پیوند به چگونه گی ایجاد این منار ، اهمیت تاریخی و خطراتی كه متوجه آن بوده است در مطبوعات افغانستان و اسناد سازمان ملل متحد مطرح شده است. خطرهای كه منار جام را تهدید می‌كند را می‌توان به دو دسته تقسیم بندی كرد.
نخست خطر های طبیعی دو دیگر خطر های كه در یكی دو دهۀ اخیر ساكنان محل و گروه های تفنگ‌دار به وجود آورده اند.
با گذشت سالیان رودخانه هری آرام آرام ساحل جنوبی خود را تخریب كرده و بستر خود را به سوی منار گسترش داده است .چنان كه همه ساله در فصل بارندگی با افزایش سیلاب‌ها و بلند رفتن سطح آب رودخانه خطر طبیعی در برابر منار جام چندین برابرمی شود.

بر اساس نخستین آزمایش‌های كه به سال 1971 میلادی به وسیلۀ كارشناسان صورت گرفته است منار جام به اندازه دو درجه به سمت شمال رو به سوی هری رود میلان پیدا كرده است.

دو درجه میلان برای یك چنین برج بلند و آن هم در وضعیتی كه تخریب هری رود كماكان ادامه دارد واقعاً می‌تواند خطر بسیار بسیار جدی به شمار آید.
این در حالی است كه به گفتۀ بعضی از ساكنان ولایت غور ظرف بیست و اند سال گذشته این منار هر از گاهی آماج شلیك گلوله های تفنگ‌دارقرار داشته است.
گزارش‌های وجود دارد كه بعضاً گروه های تفنگ‌دار به گونۀ تفنن و نشانه زنی قسمت های از برج را آماج گلوله های خود قرار می داده اند . در این سال‌ها این ابنیۀ بزرگ تاریخی افغانستان هیچ گاهی مورد مواظبت مقام‌های محلی قرار نداشته است. نگرانی ها در پیوند به آیندۀ منار جام زمانی افزایش یافت كه در سال 1995 میلادی كارشناسی به نام نجمی، پس از یك سفر به منطقه، به سازمان حفظ میراث های فرهنگی افغانستان ( سپك) پیشنهاد كرد كه هر چه زود تر در امتداد ساحل جنوبی هری‌رود با استفاده از سنگ وسیم دیواری ساخته شود تا منار از خطر سقوط و فروپاشی نجات یابد.

بررسی های بعدی نشان داد كه تخریب ساحل هری‌رود یگانه خطری نیست كه منار را تهدید می‌کند؛ بلكه كندن كاری های خود سرانه در اطراف منار به وسیلۀ ساكنان محل و پروژۀ راه سازیی كه از نزدیكی های منار می‌گذرد هم‌چنان آینده منار را باخطر نگران کننده‌یی رو به رو ساخته است.
شاهدان عینی می‌گویند ظرف دو دهۀ گذشته کندن‌کاری‌های غیر قانونی در اطراف منار بسیار گسترده بوده است. این سال‌ها گروه هایی به گونۀ دوام‌دار شب و روز در اطراف منار مشغول کندن‌کاری غیر قانونی بوده اند. كاوش های غیر قانونی در سال های اخیر در ساحات باستانی افغانستان زمانی افزایش یافت كه طالبان با گرفتن « خمس» از آثار پیداشده در اثر كاوش های غیر قانونی ، قناعت كردند.
این امر به صورت غیر مستقیم شبكه های قاچاق آثارتاریخی افغانستان را تشویق كرد تا بدون دغدغه به كاوش های غیر قانونی در ساحات باستانی كشور بپردازند. در جهت دیگر در این سال‌ها در گیری های گروه‌های تفنگ‌دار و یك رشته عوامل دیگر سبب شد تا انجمن حفظ میراث های فرهنگی نتواند تا بی‌درنگ به اجرای برنامه هایی در این زمینه بپردازد .با وجود چنین مشكلاتی سپك به سال 1997 برنامه بر پایی دیوار سنگی را در امتداد ساحل جنوب هری‌رود روی دست گرفت. مواد ساختمانی به ساحه انتقال یافت؛ اما هنوز سنگ روی سنگ گذاشته نشده بود كه دور دیگری جنگ ها در منطقه آغاز یافت.

این دور درگیری ها دست‌کم دو سال دوام كرد تا این كه اندریه برونو مهندس ایتالیایی و اكبری مهندس آب شناسی افغانستان و نماینده گانی از ریاست آبده ها ی تاریخی شهر هرات به منطقه رفتند و متوجه شدند كه به جز سنگ ها، دیگر همه مواد ساختمانی غارت شده است. آنان در برگشت به انجمن حفظ میراث های فرهنگی افغانستان تاكید كردند كه پیش از رسیدن فصل بارنده گی و سیلاب های بهاری باید دیوار سیم پیچ سنگی در امتداد ساحل جنوب هری‌رود ساخته شود.

كار ساختمان این دیوار آب‌گردان به وسیلۀ سازمان غیر حكومتی پیام غور، در هم‌كاری مالی و تخنیكی انجمن حفظ میراث های فرهنگی افغانستان سر انجام در فیبروری دو هزار میلادی تكمیل گردید. غیر از این با استفاده از سنگ و چوب در اطراف قاعدۀ منار نیز متكایی ساخته شد. بعدها یك منبع حفظ میراث های فرهنگی افغانستان در اسلام آباد اظهار داشت كه هم اكنون منار جام در موقعیتی قابل اطمینان قرار گرفته است.

انجمن حفظ میراث فرهنگی افغانستان پس از آن كه طالبان تندیس های بزرگ بودا در بامیان را از میان بردند دفاتر خود در كابل را تعطیل كرد .
از آن زمان تا كنون هیچ گروهی از باستان شناسان وضعیت منار جام را از نزدیك برسی نكرده است. اخیراً یك منبع سپك در پاكستان گفته است كه بر اساس گزارش های رسیده از ولایت غور دیوار سنگی ساخته شده در ساحل هری‌رود به اثر سیلاب از بین رفته است.

چنین گزارش هایی نشان می‌دهد كه یك بار دیگر منار جام با خطر فرو ریزی رو به رو شده است. منبع سپك هم‌چنان اظهار داشته است كه قرار است در آیندۀ نزدیك گروهی از كار شناسان یونسكو و سپك به منطقه رفته و وضعیت منار را از نزدیك برسی كنند.

منار جام آن قامت بلند زیبایی ، سده های درازی است كه هم‌چنان در دل سلسله كوه های غور در خم آن درۀ دور ایستاده و زیبایی خود را در آیینۀ همیشه جاری هری‌رود تماشا می كند .
آیا یك بار دیگر اسطورۀ نارسیس در سیمای منار جام تكرار خواهد شد؟
هیچ كس چیزی نمی داند . گویی همه دلهره ها در امواج رود خانۀ هری در كنارۀ منار جام جاری است و سرود غمناك آن با صدای كلنگ كاوش‌گران غیر قانونی در آن سوی می پیچد و بر دل تنگی دره می افزاید.

ایشاره ها
* میر غلام محمد غبار در جلد اول افغانستان در مسیر تاریخ آغاز سلطنت سلطان غیاث الدین را 1162 و سال مرگ او را 1201میلادی نوشته است.
* از یك نقطه نظر این روایت شاید چندان از حقیقت به دور نباشد برای آنكه یك چنین هنر معماریی در سده دهم میلادی در بخارا به اوج كمال خود رسیده بود .

پرتونادری
2002/ پشاور

18/01/2022

رئیس اداره اطلاعات و فرهنگ طالبان در غور می‌گوید زمین‌لرزهٔ بادغیس، منار جام، یکی از بزرگترین گنجینه‌های معماری و باستانی افغانستان در غور، را بیشتر از گذشته کج کرده‌است.

به گفته عبدالحی زعیم تعدادی از خشت‌های قدیمی این منار تاریخی دیروز فرو ریخت. آقای زعیم همچنین از فروریختن بخشی از خشت‌های حفاظتی تازه‌کار شده نیز خبر داد.

او افزود که «طرف پایین منار نم گرفته و آب به آنجا رخنه کرده‌است.»

رئیس اداره اطلاعات و فرهنگ طالبان هشدار داد «اگر برای ترمیم آسیب‌های وارده بر اثر زمین‌لرزه اقدام نشود، امکان دارد که منار سقوط کند.»

ماه گذشته یک مقام سابق بریتانیایی هشدار داد که منار جام در اثر خسارات ناشی از سیل و بی‌توجهی، در معرض خطر فروپاشی‌ست.

روری استوارت معاون پیشین وزارت خارجه بریتانیا در امور توسعه بین‌المللی گفته‌ بود که از بین رفتن منارجام، یک تراژدی ویرانگر خواهد‌بود.

منار جام با ۶۴ متر ارتفاع، و ۸۰۰سال قدمت، کهن‌ترین منار خشتی جهان و از شاهکارهای بی‌نظیر تمدن غوری‌ها شمرده می‌شود. این منار در سال ۲۰۰۲ میلادی از سوی یونسکو، در فهرست میراث‌های فرهنگی جهان ثبت شد. اما به باور شماری از حامیان میراث‌های فرهنگی، تاکنون کار چندانی برای مرمت این بنا انجام نشده‌است.

در سال‌های اخیر به دلیل بی‌توجهی و عدم مراقبت درست از منار جام، آسیب‌های زیادی به آن وارد شده بود.

پیش از این نیز به دلیل حوادث طبیعی و برف و باران، بخشی از کاشی‌کاری‌های آن فروریخته بود. در فصل‌های بهار و زمستان و در هنگام سرازیر شدن سیل‌های فصلی این منار، بیشتر در معرض تهدید قرار می‌گیرد.

11/01/2022

کتاب تیمنی‌‌های دولت‌یار

علاقه‌مندان این کتاب را از آدرس‌های ذیل به دست آورده می‌توانند:

فیروزکوه، قرطاسیه و کتابفروشی شیرآقا مرادی، رو به‌روی، دروازه ولایت.

دولت‌یار، شرق قوماندانی امنیه، شمال آمریت معارف، عکاسی و فوتوکاپی نظری.

کابل، پل‌سرخ، مارکیت‌ملی، انتشارات مقصودی.

30/12/2021

«تیمنی‌های دولت‌یار» چاپ شد

کتاب «تیمنی‌های دولت‌یار» در ۲۲۰ صفحه و شش فصل، در کابل به چاپ رسید.
کتاب توسط جمعی از فرهنگیان و اهل قلم دولت‌یار در داخل و خارج کشور و در گفت‌وگو و مصاحبه‌هایی با بزرگان و موی‌سفیدان محل، به مدت دو سال تحریر شده است.
فصل اول کتاب به تاریخچه، جغرافیا، سبک زندگی، معارف و تحصیل و مسایل عمومی دیگر پرداخته است.
فصل دوم، بر ظلم و ستمی که بر مردم تیمنی دولت‌یار تحمیل شده، اشاره دارد و موضوع دعوای زمین و حقوق مالکیت این مردم را پوشش می‌دهد.
فصل سوم، متنفذان، رهبران و بزرگان تیمنی دولت‌یار را معرفی کرده و فصل چهارم رییسان و مدیران دولتی، فصل پنجم نویسندگان، شعرا و فرهنگیان و فصل ششم به علما، طبیبان، مهندسان، قوماندانان محلی و سایر موارد اختصاص یافته است.
طبیعی است که کتاب، روایت تیمنی‌ها از حوادث گذشته را بازتاب می‌دهد. ممکن است کسان دیگر روایت دیگری داشته باشند. ما به روایات دیگران احترام داریم، اما می‌خواهیم روایت ما از حوادث دولت‌یار نیز، به سمع مردم رسانیده شده و در تاریخ ماندگار بماند.

برای کاستی‌های احتمالی پیشاپیش، پوزش می‌طلبیم.
محلاتی که کتاب را به دست بیاورید، به زودی، شریک خواهیم کرد.

16/10/2021

«بیا با من ای آسمان گریه کن»
زمین و زمان هم زمان گریه کن
بیا و تو هم مثل ما، آسمان
بر این محشر ناگهان، گریه کن
به سام و به سهراب و اسفندیار
به این رستمِ پهلوان گریه کن
به یاد همان رهبرِ با وقار
به یاد همان مهربان گریه کن
برای شهیدی که پرواز کرد
عقابِ بلند آشیان، گریه کن
به یاد ادیبِ سر صنفِ درس
به یاد همان نکته دان گریه کن
برای همان احمدِ نامدار
به آن بازوی پرتوان گریه کن
زن و مرد و پیر و جوان اشک شَو
زن و مرد و پیر و جوان گریه کن
زن و مرد و پیر و جوان تا ابد
به یاد چنین قهرمان گریه کن!
#نبی‌ساقی

روح سناتور صاحب معاون احمد خان شاد، راه شان پر رهرو باد.