03/04/2026
Brama Główna Muzeum Pałacu Króla Jana III Sobieskiego w Wilanowie. Jakie tajemnice w sobie kryje?
PS Najpiękniejsze zachody słóńca są chyba wiosną i jesienią...
❤
Fot. Małgorzata Pasoń
_________________________________
BRAMA GŁÓWNA MUZEUM PAŁACU KRÓLA JANA III SOBIESKIEGO W WILANOWIE. NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE
Parametry
Wysokość: 586 cm, szerokość: 1273 cm
Autorzy (twórcy): Augustyn Locci (projekt), Jan Jerzy Plersch, Stefan Szwaner (rzeźba)
Materiał: piaskowiec, cegła, żeliwo
Czas powstania (najważniejsze przebudowy): 1681; 1689; 1728
OPIS
Jednym z najstarszych wilanowskich zabytków, szczęśliwie zachowanych do naszych czasów w swej pierwotnej formie, jest usytuowana na osi założenia monumentalna kamienna brama wjazdowa. Zasadnicza barokowa struktura architektoniczna bramy powstała w ostatniej ćwierci XVII wieku według projektu Augustyna Locciego (o. 1601-1660) – nadwornego architekta i budowniczego pałacu wilanowskiego. Wystrój rzeźbiarski uzupełniano systematycznie w latach 1684–1692. Z korespondencji Locciego z królem dowiadujemy się, iż „trofea” (prawdopodobnie jest to określenie panopliów) powstały w roku 1689. W pierwszej ćwierci wieku XVIII, w czasach kiedy Wilanowem władała Elżbieta Sieniawska, Johann Georg Plersch (ok. 1704-1774) pracował przy dekoracjach panopliów* na filarach. Po powrocie Jana III spod Wiednia brama wzbogacona została przez gdańskiego rzeźbiarza Stefana Szwanera o dwa zagadkowe kamienne posągi alegoryczne. Ich interpretacja wzbudza wciąż wiele emocji. Posąg wojownika w karacenowej zbroi z powtarzającym się w dekoracji motywem herbu Janina ustawiony na filarze północnym oraz posąg kobiety na filarze południowym kojarzono z Marsem Sarmackim i Triumfującym Pokojem, Marsem i Wiktorią, Męstwem i Siłą. Podkreślono również niezwykłe przymioty ducha i ciała monarchy – stąd w dekoracji bramy symbolizujący wytrwałość i odwagę niedźwiedź (strona pn.) oraz uosabiający wierność i czujność pies (strona południowa). Dzięki temu, iż cała kompozycja architektoniczno-rzeźbiarska oraz bogaty wystrój zdobiących filary i przypory płaskorzeźbionych panopliów podporządkowano podkreśleniu sukcesów militarnych Jana III, uważanego powszechnie za wcielenie nowego Marsa – Marsa Sarmackiego, brama nabrała charakteru szczególnej porta triumphalis będącej pomnikiem zasług monarchy. Usytuowane symetrycznie ławy flankujące mostek przed Bramą Główną oraz przylegające do nich latarnie zostały dodane dopiero w połowie XIX wieku przez Franciszka Marię Lanciego. Skrzydła bramy mające postać ażurowej żeliwnej kraty osadzono prawdopodobnie około 1833 roku. Wcześniej też istniała krata metalowa – pozostały po niej żelazne trzpienie mocujące w kamiennych filarach, nie wiemy jednak, jak wyglądała i kiedy powstała.
============
Panoplium (armatura, spolia hostium, z greckiego πανοπλíα) – motyw dekoracyjno-symboliczny złożony najczęściej z broni białej i uzbrojenia ochronnego (tarcz, mieczy, zbroi, hełmów, często stylizowanych na spartańskie) i ułożonych w płaszczyźnie pionowej, symetrycznie wokół tarczy z herbem właściciela. Nazwa pochodzi od greckiego pan – wszystko i hoplon – tarcza hoplity i oznaczała pełny rynsztunek ciężkozbrojnego wojownika. Dawniejsi wojownicy swoją broń wieszali na ślepej ścianie pomieszczenia mieszkalnego, z daleka od okna i drzwi. W razie niespodziewanej napaści można było się cofnąć, chwycić za tarczę oraz włócznię lub miecz i przystąpić do obrony.
Źródło informacji: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Wikipedia.
